Мастацкага кіраўніка Іркуцкага тэатральнага вучылішча, заслужанага дзеяча мастацтваў РФ Валянціна Зверовщикова наўрад ці можна назваць новым чалавекам у горадзе.

І хоць больш за 30 гадоў ён працаваў галоўным рэжысёрам тэатра драмы і камедыі на далёкай Камчатцы, яго супрацоўніцтва з Іркуцкім таксама мае шматгадовую гісторыю. Спачатку ён разам з камчацкім тэатрам стаў пастаянным удзельнікам Вампиловских фестываляў, а некалькі гадоў таму паставіў у драмтэатры «Першую каханне» Івана Тургенева. І нарэшце, нядаўна вырашыў перабрацца ў Іркуцк назусім. Гэты факт не можа не радаваць, бо Валянцін Зверовщиков - чалавек творчы, рознабаковы і таленавіты. Пра тое, што заахвоціла яго змяніць месца жыхарства, і пра свае далейшыя планы ён распавёў газеце «Абласная».

- Валянцін Васільевіч, чаму вы вырашылі заняцца выкладаннем?

- Напэўна, прытаміўся. Можа, гэта гады, а можа быць, жаданне перадаваць тое, што ведаю і ўмею. У тэатры на Камчатцы я быў адзін рэжысёр і цягнуў гэты неверагодны воз дзесяць гадоў, на працягу года рабіў пяць-шэсць пастановак. Стала цяжкавата.

- Але вы тэатр не кінулі?

- Не, вядома, я на паўтара года загрузіў яго пастаноўкамі, якія будуць ставіць там мае таварышы.

- Раз вы вырашыліся пераехаць у Іркуцк, напэўна, у вас з горадам нейкія асаблівыя ўзаемаадносіны?

- Вядома, прыцягненне ёсць. У нас жа партовы горад, а гэта заўсёды недахоп зносін і культурнай інфармацыі. Там добрыя спектаклі доўга не затрымліваюцца. Затое з поспехам ідуць лёгкія камедыі, якія можна ставіць левай нагой, але яны ўсё роўна будуць ісці на ўра. Ад гэтай культурнай безвыходнасці я сарваўся адтуль. Напрыклад, усяго паўгода ідзе спектакль «Тры сястры», але цікавасць да яго ўжо схлынула, а да камедыям Куні не слабее.

- Можа быць, сітуацыя нейкага тэатральнага крызісу зараз характэрная для ўсёй краіны?

- Вы ведаеце, я не выявіў тэатральнага крызісу ў Іркуцку. Людзі ходзяць на складаныя спектаклі і з цікавасцю іх глядзяць. Мяркуючы па маім досведзе - я ж ужо ставіў у Іркуцку «Першую каханне» па Івану Тургенева, - тут любая пастаноўка даўжэй гучыць. Відавочна, уся справа ў глыбокіх тэатральных традыцыях.

- Якімі методыкамі вы кіруецеся ў сваёй працы як педагог?

- На самай справе выкладанне - гэта вельмі радасны працэс. Як педагогу мне хапае таго інструментара, які я атрымаў ад школы - я скончыў ГІТІС, і майго рэжысёрскага досведу. А яшчэ я - той жах і кашмар, які чакае студэнтаў пасля заканчэння вучылішча ў тэатры. Са мной яны адразу разумеюць, што такое рэжысёр. Гэта ў разы скарачае дыстанцыю паміж навучальным працэсам і рэальнасцю - будучыя артысты адразу варацца ў «тэатральным» соку. І потым я з імі не сюсюкае. Прытрымліваюся, вядома, нейкіх рамак у навучальным працэсе, але, натуральна, з іх «выломліваць», таму што педагогам у чыстым выглядзе мяне назваць цяжка. Я - практык, і мне важны вынік. І сам я па-сапраўднаму вучыўся, толькі калі бачыў, як майстар робіць спектакль.

- Вы адразу ж вучыліся на рэжысёра?

- Так, артыстам я не быў ні хвіліны, хоць гуляў шмат. Мяне нават на «Масфільм» запрашалі на ролю Макаранка, але фільм не выйшаў - паклалі на паліцу.

- Тады што ў вашым разуменні значыць добры артыст?

- У першую чаргу, добры артыст - гэта асоба з усімі вынікаючымі цяжкасцямі і недахопамі, якія таксама становяцца рабочым матэрыялам. З асобай цікава размаўляць, спрачацца да хрыпаты, калі ты разумееш каштоўнасць гэтага дыялогу, і ўзаемнае ўзбагачэнне. А калі ты ўкладаеш сілы ў «цемру егіпецкую» - не зразумела, што адтуль адгукнецца.

- Іван Вырыпаеў ж таксама працаваў у вашым тэатры?

- Так працаваў, але акцёрства - гэта не яго. Іван Вырыпаеў - гэта феномен, які выйшаў на хвалі цікавасці да вербатиму - дакументальнага тэатру і да ўсяго падпольнаму. Шчыра кажучы, не з'яўляюся прыхільнікам яго творчасці, хоць ён, безумоўна, таленавіты чалавек. Але я ставіў адну яго п'есу «Валянцінаў дзень». Гэта вельмі вольнае працяг п'есы Рошчына «Валянцін і Валянціна», праўда, для таго каб дабрацца да сэнсу, мне прыйшлося адрэзаць ад яе кавалак прыкладна ў 70%, таму што мне былі патрэбныя яго персанажы як апошнія героі Савецкага Саюза. І я зрабіў спектакль-канцэрт у рок-н-ролльном духу пра гісторыю краіны.

- У гэтым годзе вы набралі новы курс у вучэльню. Што-то ўжо можна сказаць пра здольнасці вашых вучняў, і колькі часу, па-вашаму, трэба таленту, каб праявіцца?

- Усё індывідуальна. Яны павінны выхоўвацца, як парасткі, якія трэба паліваць і апрацоўваць. Але адно несумнеўна - вучні павінны абавязкова расці ў любові, калі яе няма, то нічога не атрымаецца. Талент бо - як бародаўка, сёння яго няма, а заўтра прачнешся, і вось - ён! Бывае і так. Але я больш давяраю працы, па меншай меры, у гэтай прафесіі.

- Сучасная моладзь мае патрэбу сёння ў адмысловым выхаванні?

- Мне хочацца верыць, што няма, і што сучасныя маладыя артысты, як і прадстаўнікі іншых пакаленняў, падзяляюць мой пункт гледжання на тое, якое месца павінна займаць культура ў нашай краіне.

- А якое месца яна павінна займаць?

- Вельмі вялікая! Значна большае, чым яна займае цяпер. Павінна быць больш тэатральных вучэльняў, аркестраў, мастакоў і гэтак далей.

- І тады мы станем лепш?

- Я думаю, так, бо мастацтва не працуе на разбурэнне, нават калі кажа пра боль і смерці. Яшчэ Кацярына II заўважыла, што ў горадзе мякчэюць норавы, калі арганізуецца тэатр. Трэба займаць розумы людзей, дазваляць ім жыць насычанай эмацыйнай і духоўнай жыццём.

- Вы ж яшчэ і кнігі пішаце?

- Так, гэта праўда, калі мне ўсё надакучвае, я бяруся за пяро і выказваю ўсё, што сабралася. У мяне выйшлі ўжо дзве кнігі - зборнік аповесцяў, апавяданняў, п'ес «Зіма ў Кюросао» і тэатральнае жыцьцё «Нейкая ў вас праца дурная». А за паўгода да прыезду ў Іркуцк я напісаў раман «Карова Стеллера, або Праверка правапісу па-французску». Гэтая кніга - маё прызнанне ў каханні Камчатцы.

- Адкуль вы родам?

- Я - екатеринбуржец.

- Як жа жыццё вас закінула на Камчатку?

- Яна ўсіх туды закідвае аднолькава. Я размеркаваўся ў Валгаградскі тэатр, там працаваў тры гады. Адтуль у Петрапаўлаўск-Камчацкі мяне пераманіў тэатральны крытык Уладзімір арэне, бо тэатр там заўсёды быў добры - жывы. Іншая справа, што там адсутнічаў культурны рэзананс. Цяжка, калі няма зваротнай сувязі з глядзельнай залы.

- У Іркуцку яна ёсць?

- Ёсць! Тут нават на дрэнным спектаклі людзі сядзяць і слухаюць. І мне радасна, што яны нават на сярэдніх пастаноўках ў фінале апладыруюць стоячы.

- Вы лічыце, гэта правільна?

- Я думаю, што правільна. Па-першае, гэта паважлівае стаўленне да працы артыстаў, а па-другое, тэатр яшчэ ні аднаго дрэннага чалавека не выхаваў.

- Вы будзеце ставіць у Іркуцку спектаклі як рэжысёр?

- Я ўжо стаўлю "Навальніцу" на чацвёртым курсе вучэльні. І ў мяне ёсць запрашэнне ў адзін з Іркуцка тэатраў, пакуль не буду казаць у які.

Аўтар: Алена Арлова

Фатограф: Ларыса Фёдарава